🔒 ขัง…แต่ไม่ถูกลืม เมื่อ “สุขภาพ” ของผู้ต้องขังกลายเป็นโจทย์ใหญ่ที่รัฐต้องหันกลับมามอง 🏥

TU-RAC ชวนอ่านงานวิจัยจากวารสารสังคมวิจัยและพัฒนา (JMARD) จากบทความเรื่อง “การประเมินโครงการพัฒนาระบบบริการสาธารณสุขสำหรับผู้ต้องขังในเรือนจำ” ตีพิมพ์ในวารสารสังคมวิจัยและพัฒนา (JMARD) ปีที่ 7 ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2568 โดย รองศาสตราจารย์ ดร.เสาวธาร โพธิ์กลัด คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มธ. และ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ณัฐพล แสงอรุณ วิทยาลัยสหวิทยาการ มธ.

✨ ประเด็นสำคัญ

🔹 งานวิจัยนี้ประเมินผลโครงการราชทัณฑ์ปันสุข ทำความ ดี เพื่อชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ครอบคลุมเรือนจำ/ทัณฑสถานทั่วประเทศ 30 แห่ง เก็บข้อมูลทั้งเชิงปริมาณ 666 ราย และเชิงคุณภาพ 180 ราย จากผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน ผู้ต้องขัง และอาสาสมัครสาธารณสุขเรือนจำ (อสรจ.)

🔹 ผู้ต้องขังและผู้ปฏิบัติงานมีความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยมีคะแนนเฉลี่ย 4.25 และ 4.22 จาก 5 คะแนน ตามลำดับ ขณะที่คะแนนความสำเร็จของโครงการอยู่ที่ 4.05 และ 4.09 ตามลำดับ

🔹 ผลการวิเคราะห์ความคุ้มค่าด้วยแนวคิดการวิเคราะห์ต้นทุน–ประสิทธิผล (CEA)
พบว่า โครงการมีต้นทุนรวมกว่า 335 ล้านบาท และก่อให้เกิดผลการดำเนินงานครอบคลุม 34 ตัวชี้วัด ส่งผลให้ผู้ต้องขัง 108,146 คนมีมาตรฐานการดำรงชีวิตดีขึ้น

🔹 “ผู้บริหาร” คือ หนึ่งในปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จ

งานวิจัยพบว่าพื้นที่ที่ผู้บริหารระดับสูงให้ความสำคัญ จะขับเคลื่อนนโยบายได้ราบรื่นกว่า สะท้อนว่าความสำเร็จยังผูกติดกับตัวบุคคลมากกว่าระบบที่เป็นมาตรฐานถาวร

⚠️ ข้อจำกัดที่ยังพบ

งบประมาณจำกัดเฉพาะด้านการแพทย์ ขณะที่งบซ่อมแซม-พัฒนาพื้นที่ให้ถูกสุขลักษณะยังไม่เพียงพอ

ผู้ต้องขังบางกลุ่ม เช่น ผู้ไม่มีเลขบัตรประชาชน/ต่างชาติ ยังเข้าไม่ถึงสิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติได้ 100%

การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศติดข้อจำกัดด้านความปลอดภัยของข้อมูลในเรือนจำ

การดูแลสุขภาพหลังพ้นโทษยังขาดการเชื่อมต่อกับระบบสาธารณสุขในพื้นที่

🔍 บทความชี้ว่าโครงการนี้ทำให้อัตราการเจ็บป่วยและอัตราการตายของผู้ต้องขังลดลง แต่เพื่อความยั่งยืน ต้องเปลี่ยนจาก “ความสำเร็จที่ขึ้นกับตัวผู้บริหาร” ไปสู่ “ระบบและกลไกที่เป็นมาตรฐาน” ที่ไม่สั่นคลอนเมื่อเปลี่ยนคน

💬 ถ้าสุขภาพเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของทุกคน แม้จะอยู่หลังกำแพงเรือนจำ เราจะออกแบบระบบอย่างไรให้ “ไม่มีใครถูกลืม”? 🤔

📖 อ่านบทความฉบับเต็มได้ที่

👉 https://he02.tci-thaijo.org/index.php/JMARD/article/view/275065/188420